خوانشی بر خط تصفیهی نمک به روش
تبلور مجدد
یُددار
خط تولید نمک
طعام و خط تولید نمک تصیفه شده به روش تبلور مجدد از آن جهت
مورد اهمیت است، که تولید نمک سالم با معیارهای بهداشتی برای
مصرف خوراکی و دارویی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. در
این مطلب سعی داریم شما را با خط تولید نمک و روش تولید و
فرآوری نمک به صورت خلاصه و مفید آشنا سازیم.
قبل از احداث
كارخانههای تصفیهی نمك، نمك خوراكی در كارگاههای سنتی به
این شکل تولید میشد كه به سنگ نمك استخراج شده از معدن، پس از
آسیاب شدن و سرند كردن، یُد اضافه گشته و در كیسههای نایلونی
زرد رنگ روانهی بازار مصرف میشد.
این نوع نمك، به
علت آنكه هیچ گونه عمل تصفیهای روی آن انجام نمیگیرد، غیر
استاندارد بوده و مصرف خوراكی آن در دراز مدت عوارض نامطلوبی
ایجاد مینماید و بایستی از مصرف آن جدا خودداری شود.
منابع طبیعی نمک
نمک
طعام به صورت جامد در معادن و ذخایر زیرزمینی یا محلول در آب
دریا وجود دارد.
در ایران، معادن نمک در نواحی
مختلف کشور دیده میشود که اغلب به شکل کوههای نمکی هستند و
گاهی رگههای ضخیم نمک در آنها به چند کیلومتر میرسد.
استاندارد ملی نمك
طعام
اولین استاندارد نمك طعام در سال
1344 توسط موسسهی استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران تدوین شد.
این استاندارد تاكنون سه بار مورد تجدید نظر قرار گرفته است،
كه بار سوم آن در تاریخ 30 فروردین 1385بود.
نمك خوراكی مشمول استانداردهای
اجباری بوده و حداقل خلوص آن در این استاندارد 2/99 درصد است.
ویژگی هایی که در یک نمک خوب، مد نظر قرار می گیرد، عبارتند
از:
ویژگی های فیزیکی مثل وضعیت ظاهری، طعم و بو، مواد خارجی و
اندازهی ذرات.
ویژگیهای شیمیایی که شامل خلوص، مواد نامحلول در آب، سولفات
محلول در آب، رطوبت و میزان ید.
روش مكانیزه
و صنعتی تصفیه نمك
روش تولید در كارخانههای
تصفیهی نمك شامل مراحل زیر است:
1- آسیاب كردن سنگ نمك (یا
استفادهی مستقیم از نمك تبخیری) و انحلال آن در آب خالص و
تهیهی محلول اشباع آب نمك.
2-
اضافه كردن مواد شیمیایی برای رسوب كامل كلسیم و منیزیم و خارج
نمودن مواد نامحلول.
3- عبور محلول آب نمك از
فیلترهای شنی برای حذف ذرات ریزتر از 30میكرون.
4- تبخیر محلول اشباع نمك و
تولید بلورهای(كریستالها) خالص نمك و جداسازی آنها توسط
سانتریفیوژ.
5- شستوشوی نهایی بلورهای نمك
در سانتریفبوژ و اضافه كردن یُد به آن.
6- خشككردن كریستالهای نمك در
خشككن با استفاده از هوای گرم و انتقال نمك به سیلوهای ذخیره.
7- بستهبندی نمك با دستگاههای
تمام اتوماتیك.
همانگونه كه دیده میشود، در
این روش علاوه بر افزایش میزان خلوص تا حداقل 99/5 درصد،
تمام ناخالصیهای محلول و نامحلول نمک حذف میشوند و نیز به
علت دمای بالای مورد استفاده، آلودگیهای میكروبی (كه در صنایع
غذایی از اهمیت بالایی برخوردار است) از بین میروند.
تشریح خط تولید نمک به روش
تبلور مجدد
فرآیند تولید نمک با روش
کریستالگیری مجدد، شامل مراحل زیر میباشد.
۱- مرحله آسیاب کردن سنگ نمک
۲- مرحله انحلال
۳- مرحله تصفیه و ایجاد محلول
اشباع
۴- مرحله صاف کردن محلول نمک
۵- مرحله سیرکولاسیون و ایجاد یک
محلول فوق اشباع و حذف یون سولفات
۶- مرحله آب گیری از نمک
۷- مرحله ید زنی
۸- مرحله خشک کردن
۹- مرحله سیلو کردن و بسته بندی
حال به تشریح مراحل تولید نمک،
به روش کریستال مجدد میپردازیم:
۱- مرحله آسیاب کردن سنگ نمک
دراین مرحله سنگ نمکهایی که
درصد ناخالصی بالا دارند، از سایر سنگ نمکها جدا شده و سنگ
نمکها توسط سنگ شکن، پودر میشوند.
۲- مرحله
انحلال
پودر نمک توسط تسمه نقاله وارد
مخزن انحلال میشود، نمک در آب حل میگردد، سنگها و گلولـای
همراه پودر سنـگ نمـک سنگیـن شده در قسمت پایین مخـزن انحـلال
قـرار میگیـرد و سر ریز این آب به سمت صافیها هدایت میشود.
۳-مرحله
تصفیه و ایجاد محلول اشباع
آب نمک خروجی از تانک انحلال
وارد مخزن واکنش میشود، در این مخزن آب نمک تحت تاثیر سود جهت
حذف منیزیم قرار میگیرد و در این مخزن، مواد منعقد کننده نیز
برای حذف گـلولای و هیدروکـسید منیزیم حاصل از واکــنش با
سود، اضـافه میگـردد و یک آب نمک با منیزیم در حدود ۱۵۰
میلیگرم بر لیتر، حاصل میشود .
۴- مرحله صاف کردن محلول نمک
آب نمک مرحله ۳، حاوی گلولای و
مواد منعقدکننده که به یون منیزیم چسبیدهاند میباشد، که این
مواد سنگین شده و به سمت پایین رسوب مینماید، این آب نمک وارد
ساختاری به نام لاملا میشود، که با کم کردن سرعت محلول و دارا
بودن سطوح شیبدار، باعث جدا شدن این مواد از آب نمک میشـوند،
بعد از این مرحلـه آب نمک به منظور حـذف مواد نامـحـلول
باقــیماندهی احتمالی، وارد فیلتر شنی میشود و یک آب نمک با
غلظـت ۲۴- ۲۳ درصد ایجاد میشود، این آب نمک پس از ایـن مرحـله
وارد پیش گـرم کـن میشونـد و با دمـای در حدود ۶۰-۴۰ وارد
مسیر سیرکولاسیون میشوند.
۵-
مرحله سیرکولاسیون و ایجاد یک محلول فوق اشباع و حذف یون
سولفات
در این مرحله آب نمک یک مسیر
سیرکولاسیون را طی میکند که ضمن رسیدن به درجه فوق اشباع از
ساختاری به نام پرچ عبور کـرده و بر اساس تفاوت چگالـی،
کریستـال نمـک نسبت به کریستال سولفات کلسیم ، کریستالهای
سولفات کلسیم از نمک جدا میشود. در ایـن مرحله آب نمک در مبدل
حرارتی تحت تاثیر بخاری که از طراف لولههای حاوی نمک هستند،
به طور غیر مستقیم دما دیده و فوق اشباع میشود؛ این آب نمک
وارد کریستالایزر میشود، در این ساختار، آب نمک تحت تاثیر
روبرو شدن با سطح تماس بزرگتر و تفاوت فشار موجود، تشکیل
کریستال میدهد، کریستالهایی که سایز مناسب دارند از
کریستالایزر خارج میشوند و سایر کریستالها جهت رشد مجدد،
مسیر سیرکولاسیون را طی میکنند.
۶-
مرحله آب گیری از نمک
آب نمک خروجی از کریستالایزر
وارد سانتریفوژ میشود و آبگیری از نمک توسط این دستگاه انجام
میشود و نمک مرطوب را به سمت واحد ید زنی هدایت میکند.
۷-
مرحله ید زنی
در این مرحله، خروجی از
سانتریفوژ به روش اسپری کردن تحت تاثیر محلول اشباع ید قرار
میگـیرد، که میزان خروجـی ید از ایـن اسپـری بر اساس خروجی
نمک از سانتریفوژ میباشد.
۸-
مرحله خشک کردن
نمک جهت حذف رطوبت باقیمانده،
وارد خشک کن میشود و تحت تاثیر هوای گرم، نمک، خشک میشود.
۹
– مرحله سیلو و بسته بندی
از نمک خروجی خشک کن، تحت تاثیر
فنهای مکنده، پودر نمک جدا میشود و یک محصول نمک با درجه
خلوص بالای ۵/۹۹ در صد با دانه بندی ۵۰۰-۴۰۰ میکرون وارد سیلو
میشود و از سیلو مستقیما وارد مجاری دستگاههای بستهبندی
میشـود و در سلفونهای سه لایه بستهبندی میشود.
یُد دار كردن نمك
بسیاری از مواد غذایی به طور
معمول در رژیم غذایی مردم کشورمان کم است. یُد از جملهی این
مواد است، که هر چند بدن به مقدار زیاد آن احتیاج ندارد، اما
کمبود آن هم مشکلات زیادی را به دنبال دارد.
اختلالات
ناشی از كمبود یُد، بیش از یك میلیارد نفر از مردم جهان و از
جمله ایران را در معرض خطر قرار داده است. بررسیهای به عمل
آمده نشان میدهد كه نمك، ایدهآل ترین وسیله برای افزایش
یُد است، زیرا تنها مادهی غذایی است كه در دسترس عموم مردم
است و در بیشتر جوامع روستایی، ممكن است تنها كالایی باشد كه
از خارج به آنها میرسد.
روشهای افزایش یُد به نمك، ساده
و قابل اجرا است، به خصوص وقتی نمك برای مصرف تصفیه میشود،
یُد افزایی تاثیر بسیار ناچیزی در قیمت آن خواهد داشت. برای
اضافه كردن یُد به نمك، از تركیبات یُدور یا یُداتپتاسیم و
به میزان 30 تا50 گاما (میلیگرم در كیلوگرم) استفاده
میشود.
اضافه كردن یُد به نمكريال تاثیر
بسیار زیادی در ریشهكنی بیماری گواتر در بین مردم ایران،
داشته است.
منبع : وب سایت شرکت سپید دانه |
